VPS/VDS Performans Düşüşü: Net Sorun Giderme Planı

Bir VPS ya da VDS sunucuda performans düşüşü yaşadığınızda asıl hedef şudur: sorunun nerede başladığını netleştirmek ve aynı hatayı tekrarlamadan kalıcı çözüm üretmek. Bu rehberde CPU, RAM, disk ve ağ kaynaklarında hangi sinyallerin ne anlama geldiğini; ayrıca uygulama, web sunucusu ve veritabanında (MySQL/MariaDB) nasıl sistematik teşhis yapacağınızı öğreneceksiniz. Sonunda da NetKıyas üzerinde karşılaştırma yaparken nelere bakmanız gerektiğini somut bir kontrol planıyla kapatacağız.

1) İlk 15 dakikada durumu ölç: "belirti" değil "kanıt" topla

Performans düşüşü yaşayan sunucularda en büyük hata, anlık “hissettim” ile aksiyon almak ve sonra da sorun büyüyünce geri dönülemez hale gelmektir. İlk adım, sorunu kanıtlayan metrikleri toplayıp zaman çizelgesi oluşturmaktır.

Hızlı kontrol listesi (sıra önemli)

Sunucu erişimi: SSH ile giriş yapın.
Uygulama etkisi: Web tarafı mı yavaşlıyor, yoksa sadece belirli endpoint’ler mi? (ör. /login mi yavaş, tüm sayfalar mı?)
Ağ gecikmesi var mı? Ping/Tracert tek başına yeterli değildir; paket kaybı, retransmission ve DNS gecikmesi için log da bakılmalıdır.
Zaman aralığı: Sorunun başladığı yaklaşık saat/dakikayı yazın. Sonra servis loglarını aynı pencerede filtreleyeceksiniz.

En kritik 4 metrik

Aşağıdaki metrikler “nereden bozuldu” sorusunu hızlı yanıtlar: 1. CPU yükü (load average ve süreç bazlı kullanım) 2. RAM doluluğu ve swap kullanımı (swap-in/out) 3. Disk I/O bekleme süresi (özellikle %util, await) 4. Ağ: retransmission, paket kaybı, bağlantı sayısı ve TIME_WAIT

Bu metrikleri gösterecek pratik komut örnekleri: - CPU/RAM: top veya htop - Disk I/O: iostat -x 1 10 - Sistem durum: free -m ve vmstat 1 10 - Ağ: ss -s ve gerektiğinde ss -tanp | head

Eğer CPU kullanımı yüksekse sorun sıkça uygulama (PHP-Nginx-Apache), çalışan job’lar veya veritabanı sorgularındadır. RAM/swap artışı varsa bellek sızıntısı, yoğun cache, veya yetersiz kaynak öne çıkar. Disk I/O yüksek bekleme gösteriyorsa tablo kilitleri, yoğun log yazımı, yavaş disk ya da yedekleme işlemi devrededir.