Türkiye CDN Sağlayıcıları Karşılaştırması: TTFB, Önbellek ve Fiyat

CDN (Content Delivery Network) kullanımı, sitenizin içeriğini ziyaretçiye daha yakın lokasyonlardan servis etmesini sağlar. Ancak CDN satın alırken çoğu kullanıcı "hızlanır" varsayımına dayanır; oysa gerçek fark, TTFB, önbellek (cache) davranışı, sorgu başına maliyetler ve doğrulama/temizleme (invalidation) süreçlerinde ortaya çıkar. Bu rehberde Türkiye’de tercih edilen CDN sağlayıcılarını; teknik ölçüm yöntemi, cache stratejisi ve toplam maliyet mantığıyla karşılaştırmayı öğreneceksiniz. Hedefimiz; hangi CDN’in sizin senaryonuzda daha az gecikme, daha yüksek önbellek oranı ve daha öngörülebilir maliyet verdiğini netleştirmek.

CDN’i seçerken bakmanız gereken 4 ölçüt

CDN karşılaştırması, sadece hız testleriyle yapılmamalıdır. Sağlayıcıların farklı yöntemleri (TLS termination, cache key, doğrulama süresi, sıkıştırma katmanları) sonucu etkiler.

1) TTFB ve “ilk istek” gecikmesi

TTFB (First Byte) CDN performansının en kritik parçasıdır çünkü aradaki ağ mesafesinden daha çok; edge’deki istek işleme süresi ve upstream (origin) erişim hızını yansıtır. Aşağıdaki durumlarda fark büyür: - İlk ziyaret (cache miss) senaryosu - HTML sayfalarında kısa TTL - API yanıtlarında dinamik içerik

NetKıyas’ta benzer rehberlerde vurgulanan sunucu ölçüm mantığını CDN’e uyarlayın: - Aynı sayfayı hem “CDN açıkken” hem “CDN kapalıyken” test edin. - Testi birden fazla saat diliminde tekrarlayın. - Test konumunu Türkiye içinden sabitleyin (ör. İstanbul’dan).

2) Önbellek oranı (cache hit ratio) ve cache key

CDN’in neyi sakladığı (ve neyi saklamadığı) hızın yarısıdır. Cache key; URL, query string, cookie, header (ör. Accept-Encoding) gibi alanlara göre oluşur.

Aşağıdaki ayar hataları hız yerine maliyet ve gecikme üretir: - Cookie’li isteklerin hepsini ayrı cache sayması - Query parametrelerinin (utm_*, tracking) varyant oluşturması - HTML için TTL’in aşırı düşük bırakılması (her istekte origin’e dönüş)

3) Temizleme ve doğrulama (invalidation) davranışı

İçerik değişince CDN’in ne kadar hızlı güncellendiği önemlidir. Burada iki kavram ayrılır: - Cache purge/invalidation: Belirli URL’leri veya tüm içeriği temizleme - Revalidation: TTL dolunca origin’den kontrol yapma

Sitenizde sık içerik değişiyorsa “purge hızı” ve “purge başına fiyat” gibi kalemler maliyeti etkiler. Ayrıca bazı sağlayıcılar soft purge (otomatik sonraki isteklerde güncelleme) ile sert purge (anında temizleme) arasında fark uygular.

4) Toplam maliyet: bant genişliği + istek + purge

CDN ücretleri genellikle iki eksende gelir: - Trafik (GB/ay) - İstek sayısı (request/ay) ve bazı durumlarda ek özellikler

Bu yüzden doğru karşılaştırma için sadece “GB fiyatı”na bakmayın. Örneğin aynı veri transferinde bile; cache hit oranı düşükse request artar ve maliyet büyür.

Türkiye’de CDN senaryolarına göre sağlayıcı tipleri

Türkiye’de CDN sağlayıcıları pratikte iki stile ayrılır:

Geniş edge ağı olan küresel sağlayıcılar: Türkiye dahil çok lokasyondan servis verir. Genellikle yüksek cache performansı ve güçlü optimizasyon katmanları sunar.
Bölgesel odaklı veya yerel entegrasyonları kuvvetli sağlayıcılar: CDN’i yerel altyapı/ISP peering ve hızlı origin erişimiyle öne çıkarır. Bazı ürünler Türkiye’deki web trafiği için daha doğrudan iyileştirme sağlayabilir.

Not: Sağlayıcı isimleri pazara göre değişebildiği için bu rehberde odak, “hangi teknik kriterle hangisinin daha iyi olacağı”dır. Aşağıdaki test ve tablo, hangi CDN’in sizin senaryonuzda daha mantıklı olduğunu aynı yöntemle çıkarmanızı sağlar.

Teknik karşılaştırma tablosu: Hangi özellik sizi etkiler?

Aşağıdaki tablo, CDN seçiminde sağlayıcıların sunduğu özellikleri “sizin neyinizi etkileyecek” şekilde eşler.

Değerlendirme başlığı	Neyi ölçer?	Sizde hangi durumda kritik?	İyi sistem nasıl davranır?
Edge’den TTFB	İlk byte gelme süresi	HTML/JS/CSS ilk yüklenmede	Cache hit’te TTFB düşer, cache miss’te origin’e makul gecikme olur
Cache hit ratio	Hit oranı	Dinamik olmayan sayfalar	Sitenin statik varlıkları (img/css/js) yüksek hit alır
Cache TTL + revalidation	İçeriğin ne sıklıkla origin’e gider	Çok sık güncellenen içerik	TTL kısa olsa bile revalidation akıllı ve istekleri kontrol altında tutar
Cache key davranışı	Aynı URL ne kadar “tek varyant” kalır	Çok cookie/query kullanımı	Cookie/query varyant sayısını minimize eden ayarlar bulunur
Purge/invalidation hızı	İçerik güncelleme süresi	Günlük değişen kampanya sayfaları	Purge sonrası güncellenmiş içerik hızlı yayılır
Request metrikleri	İstek sayısı maliyeti	API + küçük parçalı içerik	Gereksiz istekleri azaltan cache/optimizasyonlar vardır
TLS ve sıkıştırma	Şifreleme + transfer boyutu	HTTPS zorunluluğu olan siteler	TLS termination ve gzip/brotli doğru çalışır
Log erişimi	Arıza teşhisi	Teknik ekip gerektiren projeler	En azından cache hit/miss, upstream status ve request bilgisi izlenebilir

Hız testi nasıl yapılır? (Türkiye içinde doğru yöntem)

CDN karşılaştırmasında en sık yapılan hata, “tek seferlik global ping/Speedtest” sonucu üzerinden karar vermektir. Daha sağlıklı yöntem, aynı metrik setini hem CDN hem origin için çalıştırmaktır.

Adım adım: Tek sayfada A/B testi

Hedef URL seçin: Hem statik varlık barındıran bir sayfa (ör. landing) hem de görselleştirme/JS yoğun bir sayfa.
Tarayıcı yerine komutla ölçüm yapın: - TTFB için curl -w çıktısını yakalayın. - Önbellek için response header’larında Age benzeri alanları kontrol edin.

Örnek ölçüm yaklaşımı (kendi alan adınıza göre uyarlayın):

curl -s -o /dev/null -D headers.txt -w "TTFB=%{time_starttransfer}  Total=%{time_total}\n" https://ornek.com/urunler

Testi 10-20 kez tekrarlayın: - İlk 2-3 istek çoğunlukla cache miss olabilir. - Sonraki istekler cache hit durumunu yansıtır.
CDN açık/kapat durumunu aynı gün aralığında karşılaştırın.

Cache davranışını anlamak için gözlem başlıkları

CDN açıkken sayfada yer alan statik dosyalar (ör. app.js, style.css, görseller) için Age değerinin artıp artmadığını kontrol edin.
HTML için TTL çok düşükse, yalnızca statiklerde hız artışı görebilirsiniz.
Cookie veya varyant sebebiyle cache hit düşüyorsa, bazı dosyalar sürekli origin’den gelir.

Kurulum sonrası kontrol listesi (hız kadar “doğru çalışma”)

CDN’i devreye aldıktan sonra şu kontrolleri aynı sırayla yapın.

1) Origin doğru yanıt veriyor mu?

Cache-Control ve ETag/Last-Modified başlıklarını doğrulayın.
Origin’de hatalı sıkıştırma veya yanlış Content-Type varsa CDN bunu taşır.

2) HTML cache stratejisi net mi?

Sık güncellenen sayfalar için TTL’i düşük tutmak gerekebilir; ancak bu “her istek origin’e dönsün” anlamına gelmemeli.
Çoğu e-ticaret senaryosunda, HTML yerine statik varlıkları yüksek TTL ile cachelemek daha sürdürülebilir sonuç verir.

3) URL/Query varyantlarını azaltın

Takip parametreleri (utm_source, utm_campaign) cache key’i çoğaltıyorsa, CDN tarafında normalizasyon veya uygulama tarafında yönlendirme stratejisi gerekir.

4) Purge/invalidation süreci dokümante mi?

İçerik güncellenince hangi URL’ler temizleniyor?
İptal işlemi toplu mu tekil mi?
Purge başarısı loglardan doğrulanıyor mu?

Fiyatı gerçekçi kıyaslama: “GB” yetmez, “request” de gerekir

CDN maliyeti çoğu zaman şu modele oturur: - Veri transferi (GB/ay) - İstek sayısı (requests/ay) - Ek işlemler (purge/invalidation, destek paketleri, WAF benzeri ek özellikler)

Bu yüzden kıyas için bir “yaklaşık hesap” çıkarın: 1. Son 30 gün site trafiği (GB) ölçün. 2. Aynı dönemde toplam request sayısını alın (CDN logları yoksa web sunucusu loglarından yaklaşık çıkartın). 3. CDN ile beklenen cache hit ratio’yu hedefleyin: - Statiklerde yüksek hit hedefleyin. - HTML/API'de ise varyant kontrolü yapın.

Önemli: Cache hit ratio yükseldikçe request maliyeti düşme eğilimindedir. Ancak yanlış cache key veya çok varyant, maliyetin beklenenden hızla artmasına neden olur.

Türkiye odaklı karar: Hangi koşul hangi tipe avantaj sağlar?

Aşağıdaki senaryolar, hangi CDN yaklaşımının daha avantajlı olacağını belirlemede işinizi hızlandırır.

Senaryo A: Statik ağırlıklı site (blog, katalog, kurumsal)

Hedef: Yüksek cache hit oranı
En kritik: Statik dosyalar için TTL ve cache key
Beklenen sonuç: CDN açıkken TTFB düşer; görsel ve JS/CSS transferi kısalır.

Senaryo B: E-ticaret (fiyat/stok güncellemeleri sık)

Hedef: HTML güncel kalsın ama origin’e yük binmesin
En kritik: HTML cache stratejisi, purge/invalidation doğruluğu
Beklenen sonuç: Statikler hızlanırken HTML’de ölçülü TTL ve hedefli purge ile maliyet kontrol altında kalır.

Senaryo C: API ve uygulama backend’i (dinamik içerik)

Hedef: Dinamik yanıtları gereksiz cachelememek
En kritik: API cache (varsa) ve request maliyeti
Beklenen sonuç: CDN yalnızca doğru sınırlarda hızlandırır; yanlış ayar cache key patlamasına yol açar.

Sonuç: Aksiyon planı ile kararınızı netleştirin

Türkiye’de CDN sağlayıcısı seçerken tek bir “en hızlı” iddiasına değil, TTFB düşüşü + cache hit oranı + request maliyeti üçlüsüne bakın. İlk adım olarak 2 farklı sayfada (statik ağırlıklı ve dinamik ağırlıklı) CDN açık/kapalı A/B testi yapın; ardından cache header’ları ve varyant davranışını kontrol edin. Son olarak, sadece aylık GB maliyetine göre değil toplam request ve purge ihtiyacınıza göre bütçe çıkarın. Bu testleri yaptıktan sonra, sizin senaryonuzda ölçümle en iyi sonucu veren sağlayıcıya karar verin; aksi durumda “hız testi” gördüğünüz ama maliyeti artan veya güncelleme yönetimi zor bir CDN ile ilerlemiş olursunuz.