Sanal Sunucuda Overselling: Tanımı ve Tespiti İçin Net Rehber

Bir VDS paketi satın aldığınızda "4 vCPU, 8 GB RAM, NVMe SSD" yazar. Ama bu kaynakların gerçekten size ayrılmış olduğunu kim garanti etti? Overselling (aşırı satış), hosting sağlayıcılarının fiziksel donanım üzerinde var olandan fazla kaynak pazarlaması pratiğidir — ve sanal sunucu dünyasında son derece yaygındır. Bu rehberde overselling'in teknik olarak nasıl işlediğini ve sunucunuza SSH ile bağlanarak bunu nasıl ölçeceğinizi somut komutlarla göreceksiniz.

Overselling Nasıl Çalışır?

Bir fiziksel sunucuda 128 GB RAM ve 32 CPU çekirdeği olduğunu varsayalım. Sağlayıcı bu sunucuya toplam 256 GB RAM ve 64 vCPU'ya denk gelecek şekilde 32 adet "8 GB / 2 vCPU" paket satar. Fiziksel kapasitenin tam iki katı.

Bu mantığın arkasındaki varsayım şudur: tüm kiracılar (tenant) aynı anda tam kapasiteyle çalışmaz. Ortalama kullanım düşük kalırsa bu denklem sağlayıcı lehine işler. Ama yanlış gittiğinde — aynı fiziksel sunucudaki başka sanal makineler yük altına girdiğinde — siz doğrudan bundan etkilenirsiniz. Bu etkiye noisy neighbor (gürültülü komşu) problemi denir.

Sanallaştırma türü maruz kaldığınız riski doğrudan belirler:

KVM tabanlı bir VDS'de bile sağlayıcı CPU'yu "burst" modunda sunuyorsa — yani sabit bir kaynak garantisi vermiyorsa — overselling mevcuttur. Paket sayfasında "paylaşımlı vCPU" veya "burst CPU" gibi ifadeler görüyorsanız, bu sağlayıcının overselling yaptığını açıkça kabul etmesi demektir.

CPU Overselling: Steal Time ile Ölçün

CPU overselling'i ölçmenin en doğrudan yolu steal time metriğidir. Steal time, sanal makinenizin CPU almayı beklediği ama hipervizörün o çekirdeği başka bir VM'ye verdiği süreyi ifade eder. Kendi işinizi yapmak istiyorsunuz, ama sıra size gelmiyor.

Anlık değeri top ile görün:

top

Çıktının üst kısmındaki %Cpu(s) satırına bakın:

%Cpu(s): 12.3 us, 2.1 sy, 0.0 ni, 83.4 id, 0.5 wa, 0.0 hi, 0.2 si, 1.5 st

Sondaki st değeri steal time'dır. Referans eşikler:

• %0–2: Normal
• %3–5: Dikkat — sağlayıcıya sorulabilir
• %5–10: Sorunlu, performans etkileniyor
• %10 üzeri: Ciddi overselling, sunucu değiştirilmeli

Tek anlık ölçüm yanıltıcı olabilir. 10 farklı örnek için ortalamayı sar ile alın:

sar -u 1 10

Gün İçi Fark: En Güçlü Kanıt

Sabah 03:00 ile öğle 13:00 arasındaki steal time değerlerini karşılaştırın. Gündüz belirgin biçimde yüksek, gece düşükse bu, aynı fiziksel sunucudaki diğer VM'lerin iş yoğunluğunun size yansıdığını gösterir. Bu örüntü, overselling'in en somut kanıtıdır.

RAM Overselling: Gerçek Limiti Bulun

RAM overselling'i ölçmek CPU'ya kıyasla daha dolaylıdır çünkü işletim sistemi size atanan belleği kendi içinde yönetir.

İlk kontrol:

free -m

total değeri reklam edilen RAM'i yansıtmalıdır. 8 GB paket aldıysanız 7.600–8.000 MB arasında görünmelidir. Belirgin biçimde düşükse (örneğin 6.400 MB) sağlayıcı tam RAM'i tahsis etmemiş demektir.

OpenVZ / LXC sistemlerde gerçek limiti doğrudan okuyabilirsiniz:

cat /proc/user_beancounters

Bu dosya yalnızca OpenVZ tabanlı sunucularda mevcuttur. privvmpages satırındaki barrier değerini MB'a çevirmek için:

barrier × 4096 / 1024 / 1024 = MB

Çıkan değer reklam edilenden düşükse, size tahsis edilmemiş RAM için ödeme yapıyorsunuz demektir.

KVM sistemlerde bellek baskısı testi yapın:

apt install stress
stress --vm 1 --vm-bytes 6G --timeout 30s

6 GB bellek yüklendiğinde sistem anında swap'a düşüyorsa ya da OOM killer (bellek taşması kesme mekanizması) devreye giriyorsa, fiziksel RAM ayrımı gerçekleştirilmemiştir.

Disk I/O Overselling: IOPS ile Ölçün

Disk performansı, paylaşımlı altyapıda overselling'in en belirgin hissedildiği alandır. Onlarca VM aynı depolama havuzunu kullandığında, her birinin aldığı IOPS (saniyedeki g/ç işlemi) dramatik biçimde düşer.

fio ile 4K rastgele yazma hızını ölçün:

apt install fio
fio --name=randwrite --ioengine=libaio --iodepth=16 \
    --rw=randwrite --bs=4k --direct=1 --size=512m \
    --numjobs=1 --runtime=60 --group_reporting

Bu test 60 saniye sürer ve son satırda IOPS değerini verir. Referans değerler:

"NVMe SSD" olarak pazarlanan bir VDS'den 800 IOPS alıyorsanız iki olasılık vardır: ya arka planda HDD veya düşük kaliteli SSD kullanılıyor, ya da NVMe havuzu aşırı dolu. Her ikisi de overselling bulgusudur.

Disk gecikmesini (latency) anlık izlemek için:

iostat -x 1 5

await sütunu milisaniye cinsinden ortalama I/O bekleme süresini verir. NVMe'de 0.1–0.5 ms normaldir; 5 ms üzeri paylaşım sorununun göstergesidir.

Ağ Overselling: İndirme Testi

"1 Gbps bant genişliği" vaat eden sağlayıcıları test etmek en kolay adımdır:

wget -O /dev/null https://speed.hetzner.de/1GB.bin

Hetzner'in herkese açık test dosyasını indirerek anlık hızı görürsünüz. Reklam edilen 1 Gbps'e karşın 50 Mbps alıyorsanız ve bu durum günün farklı saatlerinde de tekrar ediyorsa, ağ tarafı da overselling'e maruz kalmış demektir.

Günün farklı saatlerinde testi tekrarlayın. Tutarsız sonuçlar — bazen 800 Mbps, bazen 40 Mbps — paylaşımlı ağ altyapısının yük altında çöktüğünü gösterir.

Tüm Testler Bir Arada

Bulguları Kaydedin ve Harekete Geçin

Test sonuçlarını zaman damgasıyla kaydedin; sağlayıcıya itirazda bu loglar kanıtınızdır:

fio ... 2>&1 | tee fio_$(date +%Y%m%d_%H%M%S).txt
sar -u 1 60 | tee sar_$(date +%Y%m%d_%H%M%S).txt

Farklı saatlerde tekrarlanan testlerde steal time %10 üzerinde ve disk IOPS reklamın yarısının altındaysa, teknik destek ile yazışmaya başlayın. Yanıt gelmezse Türkiye'de Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurabilirsiniz; hosting hizmetleri tüketici mevzuatı kapsamındadır.

Uzun vadede dedicated kaynak garantisi (guaranteed resources) sunan sağlayıcıları tercih edin. SLA'sında CPU, RAM ve IOPS taahhüdü içeren paketleri arayın. Paket açıklamasında "burst" veya "paylaşımlı vCPU" ifadesi varsa, bunu satın almadan önce bilerek tercih etmiş olursunuz — bu rehberdeki testlerle de ne aldığınızı doğrulayabilirsiniz.