Ücretsiz Sunucu İzleme Araçları: Net Kurulum ve Seçim Rehberi

Sunucu izleme (monitoring), VDS/VPS ya da dedicated sunucularda “sorun çıktıktan sonra” müdahale yerine “önceden” aksiyon almanı sağlar. Doğru kurulumla CPU/RAM/Disk doluluk eğilimlerini, servis kesintilerini, gecikme/packet loss gibi ağ problemlerini ve anormal logları aynı ekranda görürsünüz. Bu rehberde tamamen ücretsiz (veya ücretsiz katmanla) çalışabilen araçları; hangi bileşeni hangi araçla izlediğinize göre netleştiriyor, kurulum adımlarını ve alarm stratejisini somutlaştırıyoruz.

Hedef: Okuduktan sonra hangi ücretsiz araç kombinasyonunun sizin kullanım senaryonuza daha uygun olduğunu karar verebilirsiniz.

1) Ücretsiz sunucu izleme için temel mimari (ne izlemeliyim?)

Ücretsiz araç seçimini kolaylaştırmak için önce “izleme kapsamını” netleştirin. Pratikte monitoring şu 5 başlığa ayrılır:

• Sistem metrikleri: CPU kullanımı, RAM tüketimi, load average, disk kullanımı (inodes dahil), swap durumu.
• Servis sağlığı: Nginx/Apache, MySQL/PostgreSQL, SSH, uygulamanızın portu (ör. 8080) ve HTTP endpoint cevapları.
• Uptime ve olaylar: Kesintiler (down) ve yeniden ayağa kalkma (up) anları.
• Ağ kalitesi: Ping/latency, packet loss, DNS erişimi, bağlantı sayıları.
• Loglar ve anormallikler: 401/403 patlaması, 5xx artışı, OOM (out-of-memory) durumları, disk I/O hataları.

Ücretsiz araçlar genellikle bu başlıkların hepsini tek başına kapsamaz. Bu yüzden doğru kombinasyon kurmak gerekir.

Tek sunucu mu, birden çok sunucu mu?

• Tek sunucu: Basit agent + web arayüzü yeterlidir.
• Birden çok sunucu: Merkezi toplayıcı (collector) yaklaşımı tercih edin. Aksi halde her sunucuda ayrı ayrı bakmak operasyonu büyütür.

2) Ücretsiz araçlar: Ne sağlar, neyi kapsamaz?

Aşağıdaki tabloda en yaygın ücretsiz/ücretsiz katman araçların rolünü net şekilde ayırdım. “Sadece isim” değil, hangi işi yaptığını dikkate alın.

Not: “Ücretsiz” ifadesini burada self-hosted kullanım olarak ele aldım. Managed (bulut) hizmetlerde ücretsiz katmanlar sürelidir ve ek maliyet doğabilir.

3) Kurulumu en az eforla en verimli yapan ücretsiz kombinasyon

NetKıyas’ta kullanıcı senaryolarında en sık iki akış görüyorum:

Senaryo A: Tek VDS/VPS’te sistem metrikleri + basit alarmlar

Bu senaryoda Grafana + Prometheus + node exporter + Alertmanager ya da Netdata hızlı sonuç verir.

Kombinasyon (öneri): Prometheus + Grafana + node exporter - node exporter: CPU/RAM/Disk metriklerini toplar - Prometheus: verileri kaydeder ve zaman serisi üretir - Grafana: dashboard sunar - Alertmanager: eşik aşımlarında bildirim gönderir

Kurulum adımlarını mantık sırasıyla şöyle düşünün: 1. Prometheus sunucusu kurun (monitoring controller). Tek sunucuda da çalışabilir, ama birden fazla server için ayrıştırmak daha sağlıklıdır. 2. node exporter’ı her hedef sunucuya kurun. 3. Prometheus’ta targets ekleyin. 4. Grafana’da Prometheus’u veri kaynağı olarak bağlayın. 5. Alarm kurallarını Prometheus/Alertmanager veya Grafana üzerinden tanımlayın.

Senaryo B: Birden çok sunucuda merkezi görünürlük + log izleme

Birden fazla sunucuda şu kombinasyon pratik olur:

• Prometheus + Grafana (metrikler)
• Loki (loglar)
• (Opsiyonel) Promtail (Loki’ye log gönderimi)

Bu yaklaşımda “tek panel” hedefi gerçekçi olur: CPU/RAM düşüşü ile birlikte aynı zaman diliminde loglarda 5xx patlamasını görürsünüz.

4) Alarm stratejisi: Eşikler nasıl netleştirilir?

Ücretsiz araçlarda en büyük hata “her şey için alarm” üretmektir. Bu, alarm yorgunluğu (alert fatigue) yaratır. Eşikleri iş etkisine göre belirleyin.

Net eşik önerileri (genel ama uygulanabilir)

Aşağıdaki eşikler, uygulama türü farklı olsa da iyi bir başlangıçtır:

• Disk doluluğu: 80% uyarı / 90% kritik
• Disk dolmadan uyarı verin; log rotasyonu devreye girsin.
• Ext4/XFS için inodes birikir; yalnızca % doluluğa bakmayın.
• RAM kullanımı: 85% uyarı / 95% kritik
• Linux’ta “available” yaklaşımı daha anlamlıdır. Sadece kullanılan yüzdeye değil, reclaim/available davranışına bakın.
• Swap kullanımı: 1-5% uyarı / artış trendi kritik
• Swap artışı genellikle uygulama yoğunluğu veya memory leak belirtisi olabilir.
• CPU load average: 1, 5, 15 dakikalık eğilim
• 1 dakikalık ani artış ile sürekli artışı ayırın.
• Servis sağlığı:
• HTTP check: 200 bekleyin; 500/502/503 oranı belirli eşikleri aşınca alarm
• Port check: hedef port yanıt vermiyorsa kritik

Bildirim kanalı seçimi (ücretsiz kanallar)

Ücretsiz ekosistemde genellikle: - Email (SMTP) - Slack webhook - Telegram bot kullanılır.

Kural: Aynı alarmın hem email hem Slack’e gitmesi gerekmeyebilir. Önce “olay”ı yönetecek kanalı seçin.

Alarm kurgusunda 3 kontrol

Alarm kuralı oluştururken şu üç filtreyi ekleyin: 1. Süre filtresi (for): Örn. “5 dakika boyunca eşik üstü” 2. Tekrarlı bildirim sıklığı (repeat interval): Gereksiz spam engeller. 3. Grace/maintenance: Bakım penceresinde susturma (silence) kullanın.

5) En çok hata çıkan kısım: Veri saklama ve performans

Ücretsiz monitoring’ın “ücretsiz gibi görünmesi” veri saklama politikalarına bağlıdır. Zaman serileri büyür.

Prometheus için net saklama planı

Prometheus kullanıyorsanız hedefinizi net belirleyin: - Son 7 gün detay (yüksek çözünürlük) - Öncesi daha düşük çözünürlük (istersen)

Pratikte config’te retention (saklama süresi) ayarlanır. Daha uzun saklama, disk ve I/O maliyetini yükseltir.

Loki için disk kontrolü

Loki log saklar. Log miktarı uygulamaya bağlı olarak hızla büyüyebilir. - Aşırı verbose (DEBUG) logları izleme sistemine taşımayın - Gereksiz log seviyelerini üretimde kapatın - Retention ayarlayın

6) Log izleme (log monitoring): “Ölçüm”den “sebep”e geçiş

Metrikler “ne oldu?”yu anlatır. Loglar ise “neden oldu?”ya yaklaşır.

Loki ile basit kullanım planı

• /var/log/nginx/access.log, /var/log/nginx/error.log (uygulamanıza göre)
• /var/log/syslog, journalctl’den filtreli loglar

Net hedef: 5xx artışı, auth başarısızlıkları, OOM, disk I/O hataları.

Güvenlik açısından kritik log örnekleri

• 401/403 yükselişi: brute force denemeleri olabilir.
• SSH başarısız giriş: rate-limit ve fail2ban gibi tamamlayıcılar düşünün.
• WAF/Reverse proxy logları: Engelleme nedenleri.

7) Seçim rehberi: Senaryona göre en iyi ücretsiz kombinasyon

Aşağıdaki karar akışıyle hızlı seçim yapın:

• Sadece CPU/RAM/Disk + basit servis alarmları mı istiyorsunuz?
• Netdata ya da Prometheus + Grafana
• 10+ sunucuda merkezi görünürlük istiyorsunuz?
• Prometheus + Grafana + node exporter + Alertmanager
• Ek olarak logları da aynı panoda görmek istiyorsunuz?
• Prometheus + Grafana + Loki
• Uptime/HTTP endpoint kontrolünü vurgulamak istiyorsunuz?
• Prometheus ekosistemi + blackbox exporter

“Ücretsiz ama sürdürülebilir” checklist

Kurulumdan sonra şu kontrolleri yapın: - Dashboard’ta son 1 saat/24 saat değişimleri görülebiliyor mu? - Alarm kuralları doğru mu (süre filtresi var mı)? - Disk büyümesi öngörülebilir mi (retention ayarlı mı)? - Bildirim kanalı (email/Slack/Telegram) test edildi mi?

Sonuç: Bugün kurulum yerine net plan yapın

Ücretsiz sunucu izleme araçlarıyla hızlıca sonuç alabilirsiniz; fakat başarı, hangi metriği hangi araçla izleyeceğinizi ve alarm eşiklerini doğru kurgulamanıza bağlıdır. Önce kapsamı belirleyin (metrik mi log mu, tek sunucu mu çoklu mu), ardından Prometheus + Grafana + node exporter ile başlayıp ihtiyaç doğdukça Alertmanager ve Loki ekleyin. Bugün tek bir hedef belirleyin: “Disk %90 olunca bildirim gelsin ve birlikte hangi servisin etkilendiğini göreyim.” Bu hedefi kurup test edin; sonra ikinci aşamaya geçin.